Ulat ni Angenina Damil

Theo Danao

“Ang masa ang tunay na bayani at ang tagapaglikha ng kasaysayan.”

Ito ang pambungad na talumpati ni Propesor Emmanuel Dumlao sa kultural na pagtatanghal na nagbigay-pugay sa mga manggagawang Pilipino at mga martir sa panahon ng Batas Militar, na ginanap noong Abril 23, 2026 sa Student Union Building Mural Area ng University of the Philippines Los Baños.

Nagtipon ang apat na seksyon ng PS21: Wika, Panitikan, at Kultura sa Ilalim ng Batas Militar sa Pilipinas upang talakayin ang mga isyu ng karapatang pantao, pamamaslang, at politikal na persekusyon sa pamamagitan ng sining.

Tampok sa programa ang mga pagtatanghal na naglalarawan sa kalagayan ng mga manggagawa na, ayon sa mga tagapagsalita, ay nakararanas ng pang-aapi, pagsasamantala, at pagkakait ng karapatan. Binanggit ni Wilrich Nieto, lekturer ng Departamento ng Humanidades, na sa loob ng Unibersidad ng Pilipinas, isa sa bawat dalawang manggagawa ay hindi permanente.

“Ang kontraktuwalisasyon ay isa ring anyo ng politikal na persekusyon. Isa itong paraan ng pagpapahina sa mga kilusan ng manggagawa,” ani Nieto.

Samantala, binigyang-buhay ng mga mag-aaral ng PS21 ang mga kuwento ng mga biktima ng tortyur at karahasan noong panahon ng rehimeng Marcos Sr. Kabilang sa mga itinampok ang Sag-od Massacre sa Las Navas, Samar noong 1981; si Fr. Rudy Romano, na dinukot noong 1985 at hindi na natagpuan; at si Liliosa Rellosa, isang estudyanteng mamamahayag at aktibista na pinaslang sa loob ng detention center noong 1973.

Hinati ang kultural na pagtatanghal batay sa iba’t ibang anyo ng paglabag sa karapatang pantao, kabilang ang massacre, hamleting, at salvage.

Binigyang-pugay rin ang mga nasawi sa Toboso, Negros, at itinampok ang kasalukuyang kalagayan ng Purok 6B, Brgy. Bambang sa pamamagitan ng mga tula at awitin mula sa ilang estudyante at miyembro ng Concerned Artists of the Philippines (CAPS-LB).

Naghandog din ng mga pagtatanghal ang Himig UPLB at Tanghal Makiling bilang pag-alala sa mga aktibista at mamamayang nasawi.

Inaanyayahan naman ni Zeadric Roxas ng SAKBAYAN UPLB ang publiko na makiisa sa darating na Mayo Uno sa Calamba Crossing upang isulong ang mga panawagan ng mga manggagawa at estudyante sa Timog Katagalugan.

Katuwang ng Departamento ng Humanidades ang Concerned Artists of the Philippines (CAPS-LB), All UP Academic Employees Union-LB (AUPAEU-LB), at Office for Initiatives in Culture and the Arts sa pag-organisa ng Gabi ng Kultural na Pagtatanghal 2026.