Ulat nina Ally Pelicano at Ced Marasigan

“Kahit pala ako’y babae, hindi lang ako taga-luto, taga-alaga, inaasawa ng asawa, ‘yun pala meron din akong mukhang kaya kong ipaglaban.” 

Ngayong buwan ng Marso, na tinaguriang International Women’s Month, nararapat lamang na mas imulat ang mga mata ng kababaihan sa kanilang taglay na galing at lakas na kailanma’y hindi maikukumpara sa kahit na anong kasarian.

Sa bayan ng Bay, Laguna, higit isang dekada nang patuloy na pinatutunayan ng isang samahan ng kababaihan na ang pagbabago ay nagsisimula sa pagkakaisa. Kilala bilang Bayeñas, sila ay mga botanteng kababaihang may edad na 18 pataas galing sa 15 barangay sa buong bayan. Layon nilang sama-samang isulong ang mga pangkabuhayang proyekto para sa kababaihang nais lumabas sa kanilang pinagtatamnan. 

Ang Bayeñas, isang non-government organization, ay itinatag ni Mayora Cecilia Reyes-Padrid na may paniniwalang dapat mas palakasin pa ang boses at kakayahan ng bawat babaeng residente ng bayan—anumang edad o kalagayan. Ito ang siyang makikitang pangunahing prinsipyo sa bawat babaeng patuloy na namumutawi sa mga proyektong kanilang inilulunsad.

Byahe tungo sa pag-unlad

Tulad ng maraming ina na may iba’t ibang pagsubok na kinakaharap sa pang-araw-araw na buhay, si Jezeth Helera ay pinili pa ring maglingkod sa samahan nang may puso at pakikisama. 

Anim na taon na magmula nang sumali si Helera sa Bayeñas. Ngayon, siya na ang presidente ng samahan sa Barangay Paciano Rizal. Bilang isang solo parent na may dalawang pinapaaral na anak, hindi naging madali ang kaniyang buhay bago pa maging miyembro ng samahan. Isa sa mga pinakamabigat niyang dala-dala ay ang mga problemang pampinansiyal.

Nang ungkatin ang istorya kung paano siya naging miyembro, ang tanging banggit niya’y dahil ito raw ay hindi lamang simpleng samahan kundi isang oportunidad na makisalamuha sa iba at makatanggap ng tulong sa iba’t ibang paraan. Bilang isang guro, likas sa kanya ang walang pag-aalinlangang paglilingkod sa bayan.

Ganito rin ang pananaw ni Jenette Sena, isa sa mga bagong miyembro, na walang ibang rason sa pagpasok kundi ang makipagdaupang-palad sa komunidad ng kababaihan. Aniya’y hindi siya sumali upang makatanggap ng tulong, bagkus ay para magbigay ng karadagdagang tulong sa mga nangangailangan.

“Ang gusto kong gawin ay para dito. Parang ito ‘yung solusyon… Sa pamamagitan ng  Bayeñas, makakasama ako; matutupad ko ‘yon…Hindi para sa sarili ko. Ang gusto ko talaga ’yung pagtulong,” pagkukuwento niya. 

Sa bawat pagtugon sa pangangailangan ng mga miyembro, ang mga pangarap na katulad ng kay Sena ay unti-unti ring natutupad. Bago man sa samahan at aminadong marami pang kailangang matutuhan, kung para sa komunidad, siya ay handang ibukas ang kaniyang mga palad kahit saan man mapadpad.

Ang liwanag sa samahan

Hindi ba nakapagtataka kung saan kumukuha ng pangsuporta ang ganitong samahan upang matulungan ang sektor ng kababaihan?

Ayon kay Gemma Guevarra, ang kasalukuyang presidente ng Bayeñas, wala mang nakukuhang regular na pondo at suporta mula sa gobyerno ay patuloy pa rin na nagsusumikap ang buong samahan na matulungan ang buhay ng bawat miyembro nito, sa maliit o malaki mang paraan.

“May natutulungan at nabibigyan ng kabuhayan. May ibinibigay na paunang puhunan. Pinapaikot nila hanggang sa lumago. Hanggang ngayon naman ay stable pa rin. Kapag ipinagkatiwala sa’yo ang isang puhunan, palalaguin mo siya eh. Para mas maraming makinabang. Nagbababa rin si Ma’am Janella ng mga oportunidad na scholarship. Ang mga benepisyaryo nito ay napapalitan o may bago taun-taon para maraming nabibigyan ng pagkakataon,” saad niya. 

Nagsasagawa sila ng mga livelihood training, dalawang beses sa isang linggo at nakadepende sa kung anong araw makakapaglaan ng oras ang mga miyembro ng samahan. Ang mga nagiging kalahok nito ay tinuturuan ng professional trainers na aalalay sa kanila sa loob ng isang buwan hanggang sa sila ay magkaroon na ng hustong kahusayan sa itinuturong kasanayan tulad ng paggugupit ng buhok.

Bukod pa rito, mayroon din silang mga job fair, weekend market, libreng medikal na konsultasyon, libreng pagpasok sa TESDA, at pagsali sa mga paligsahan tulad ng Dance Contest at Ginang Bayeñas. 

Hindi lamang nakasentro ang samahan sa pagbuo ng kabuhayan at pagpapalakas ng kakayahan, kundi kasama rin dito ang pag-aalaga sa sarili at pagbuo ng pagkakakaibigang hindi mahihigitan ng anumang halaga ng salapi.

“Marami kang nakikilala eh. Hindi mo kasi masasabi na pera-pera. Kasi hindi ka naman magiging masaya kung pera lang. Ayan lumago na, dumami na ang mga kaibigan ko. Tsaka, hindi ko kailangan ng pera eh. ‘Yung marami akong kaibigan na siguro pagdating ng araw, hindi ako mahihiya na lumapit sa kanila kasi kahit papaano ay may itinanim ako. ‘Yun ang mas mahalaga sa akin,” banggit ni Guevarra.

Ganito rin ang nararamdaman ni Helera, “Nagkaroon ako ng mga new friends, new set of friends. Tapos, nagiging… parang instead na isipin mo ‘yung mga problems mo, gumagaan siya kasi nagkaroon ka ng kausap. Nai-sha-share mo ‘yung nararamdaman mo.”

Mga lamat sa tagumpay

Sa kabila ng kinang ng Bayeñas sa pagpupursigi nitong mapabuti ang kalagayan at estado sa buhay ng kababaihan sa Bay, nariyan pa rin ang mga hamon na sumusubok sa katatagan at ningning ng samahan. Isang manipestasyon nito ay ang kinaharap na problema ng mga miyembro ng samahan para sa programang Indakan sa Kalye na kanilang pinangungunahan.

“Since noong parang in-open namin, nag-meeting kami with Ma’am Ella na parang, ang challenge sa amin is wala kaming pondo. So, parang, ‘yun ‘yung isang [tanong namin], paano tayo magsisimula kung wala naman tayong pondo, ‘di ba?” saad ni Helera.

Ramdam din ang hirap sa pagbabago ng sistema ng rehistrasyon sa Barangay San Antonio dahil sa pagkamatay ng miyembrong namamahala rito. Pag-asa lamang ang dala ng samahan upang malampasan ang pagsubok ng muling pagsisimula.

Maliban dito, hindi maikakaila na may epekto ang pagsali sa samahan sa kanilang pang-araw-araw na pamumuhay. Suliranin din ng ilang miyembro kung paano hahatiin ang kanilang oras na inilalaan sa kanilang pamilya at sa kanilang tungkulin sa Bayeñas.

May mga hamon mang humaharang sa landas ng pag-asa, hindi pa rin natitinag ang dedikasyon ng mga opisyal ng Bayeñas na maabot at palakasin ang loob at kakayahan ng kababaihan sa kanilang bayan.

Ayon kay Guevarra at Helera, nagtitiyaga ang bawat miyembro ng samahan na matugunan ang pangangailangan nila ng pondo sa pamamagitan ng solicitation mula sa iba’t ibang tao na maaari nilang malapitan.

Dagdag pa ni Guevarra, “Sabi nga nila hindi ito ibibigay sa’tin kung hindi natin kaya. Kakayanin natin at hindi tayo susuko.” Isang patunay na gaano man kahirap ang mga pagsubok na dumarating sa kanilang samahan ay malalampasan din basta’t sila ay nagkakaisa.  

Ang papel ng samahan sa kababaihan at lipunan

Para sa mga ordinaryong miyembro ng Bayeñas, malaki ang nagiging gampanin ng samahan sa pagtataguyod at pagpapagaan ng buhay ng kababaihan sa bayan ng Bay. 

“Malaking tulong po. Halimbawa, sa grocery o kaya minsan ay ayudang pera, nagagamit namin para makabili ng pagkain at sa gastos sa bahay,” saad ni Marjorie Recaña na mula sa Barangay San Agustin.

Mayroon ding libreng medical missions na nakasentro sa mga pangangailangan ng kababaihan gaya ng pagsusuri ng dibdib at matres. Isa ito sa mga pinahahalagahang inisyatiba ng ilan sa kanilang mga miyembro tulad ni Hannah Coniconde mula sa Barangay Calo.

Para naman sa mga opisyal ng samahan, mas malalim ang layunin ng Bayeñas. Higit pa sa pagbibigay ng tulong pampinansiyal o pangkabuhayan, isa rin sa mga adbokasiya nito ay paigtingin ang lakas at puwersa ng kababaihan at sikaping maipamalas ang mga kakayahan at talento ng mga ito.

“Bilang isang member at officer ng Bayeñas, nakita ko ang pagkakaisa at pagpapalakas sa mga kababaihan dito sa samahan na ito. Nakita ko rin ‘yung pag-prioritize sa aming mga kababaihan. Pinalalakas ‘yung loob namin,” ani ni Mylene Pornea, presidente ng Bayeñas sa Barangay San Antonio. 

“Kahit ina ako, may ibubuga ako. Hindi lang ako pambahay na maglalaba, magluluto. Kailangan na ipakita rin kung ano ako eh. Kung ano ang kakayahan ko bilang isang ina,” dagdag naman ni Guevara,

Ganito rin ang naisaad ni Sena. “‘Yung moralidad na pwede natin maitulong, na imulat sa kanila na hindi lang pala ganito ang role ng babae, pwede din pala tayo makisama sa iba. Hindi dapat itago, talagang meron tayong kakayahan na ipaglaban at makisama, pwede pala tayo. ‘Yan ‘yung ina-uplift namin ngayon. Makatulong, maimulat, na porke babae, pambahay lang? Hindi,” aniya.

Boses ng kababaihan sa kabuhayan

Ngayong buwan ng kababaihan, maging isang halimbawa nawa sa lahat ang dedikasyong ipinapakita ng samahan ng Bayeñas. Gaano man kalaki o kaliit na inisyatiba, may pondo at sahod man o wala, huwag sanang mapawi ang alab ng paninindigan at dedikasyon ng taumbayan na ipanawagan ang mga karapatan ng kababaihan lalo na pagdating sa kabuhayan. 

Sa kasalukuyan, patuloy ang pagtitiyaga ng bawat miyembro ng Bayeñas na gabayan pa ang mas maraming kababaihan sa bayan ng Bay. Gayundin, walang humpay ang mga inisyatibang ginagawa ng mas lumalawak na mga women’s organization sa bansa na nakahanay din sa adbokasiyang linangin at suportahan ang kababaihan sa aspeto ng kabuhayan at ekonomikong paglago tulad ng Samahan ng mga Pilipina para sa Reporma at Kaunlaran (SPARK!), Pambansang Koalisyon ng Kababaihan sa Kanayunan (PKKK), Rags2Riches, at marami pang iba.

Sa patuloy at kapit-bisig nilang pagsusumikap, mas maraming kababaihan ang mamumulat, magkakaroon ng boses, at mabibigyan ng pagkakataong mas pagandahin ang kanilang kinabukasan.

Tulad ng sinabi nina Guevara at Sena, ang kababaihan ay hindi pambahay lang. Mayroon silang boses, kakayahan, at mukhang dapat ipaglaban—hindi lamang sa buhay, kundi pati sa kabuhayan.

Sa bawat babaeng natutong tumayo sa sarili nilang mga paa, sa bawat bagong pagkakaibigan, at sa bawat pangarap na muling nabubuhay, patuloy na pinatutunayan ng Bayeñas ang isang simpleng katotohanan—na ang kababaihan ay hindi lamang bahagi ng tahanan. Sila ay mahalagang puwersa upang makamit ang mga positibo at kinakailangang pagbabago sa lipunan dahil sila ay may kakayahang maging matatag, malaya, at matagumpay.