Ulat nina Venus Loreine Dimaano, Mishael Defeo, Louis Andrei Ferrera, Jazmine Claire Olorvida, Victor Khe, at John Comia
“Kaya rin ng mga babae ang pagtatanim.”
Iyan ang sambit ni Arminda Maaño habang maingat na inaayos ang mga fruiting bags sa kanilang munting taniman ng oyster mushroom. Hindi ito simpleng pahayag, tugon ito sa karaniwang pagtingin na ang gawaing pang-agrikultura ay para lamang sa may malakas na pangangatawan. Para sa kanya, ang pagtatanim ay higit na nangangailangan ng tiyaga, pag-aalaga at pagtutulungan — mga katangiang araw-araw isinasabuhay ng BUKLOD.
Isa si Arminda sa kasapi ng BUKLOD, Samahan ng Nagkakaisang May Kapansanan ng Mamatid, na itinatag noong Enero 2021 upang mabigyan ng pagkakakitaan at maipamalas ang kakayahan ng mga miyembro sa kabila ng kani-kanilang pagsubok sa buhay. Sa pamumuno ng pangulo nito na si Robin Villacruz at kalihim na si Arminda, lumago ang organisasyon sa 130 miyembro, na karamihan ay kababaihan at mga may kapansanan.
Pinagbuklod ang samahan ng isang mithiin: makatulong at makipagsabayan sa larangan ng agrikultura sa pamamagitan ng pagtatanim ng oyster mushroom.
Sinimulan ng organisasyon ang produksyon ng oyster mushroom noong 2022 sa pag-asang makadagdag sa kita at pondo sa kanilang ginagawang hydroponics. Ipinakilala ng isang kaibigan ni Robin ang oyster mushroom na naging simula ng kanyang pagsasanay tungkol dito, mula sa mga kagamitang kakailanganin, proseso ng pagtatanim, tagal ng paghihintay, hanggang sa pag-aani.
Bukod sa sariwang kabute, ilan sa mga produkto ng kababaihan ng BUKLOD ay ang oyster mushroom atsara, shanghai, at chicharon na inilalako sa mga merkado sa Laguna. Nagkaroon din ng mga pagkakataon na iniimbitahan sila upang magbenta at ipakita ang mga produktong galing sa oyster mushroom. Isa rito ang programang Katulong sa Diwa at Gawa para sa Masaganang Ani at Mataas na Kita (KADIWA), na itinatag ng Department of Agriculture (DA) upang magkaroon ng direktang ugnayan mula sa mga magsasaka at sa mga konsyumer.
Naging katuwang din ng samahan ang Laguna State Polytechnic University (LSPU) sa paglawak ng kanilang kaalaman tungkol sa proseso ng pagtatanim ng oyster mushroom. Sa tulong ng mga pagsasanay at teknikal na gabay, mas napahusay ng BUKLOD ang kanilang produksyon at paggamit ng mga kagamitang nagpapabilis sa pagtatanim ng kabute.
Sa loob ng munting growing house, nakasabit at nakaayos ang daan-daang fruiting bags—patunay ng tiyaga, pagkakaisa, at lakas ng mga kababaihang PWD na piniling tumindig at magtagumpay sa larangan ng oyster mushroom production | Kuha ni Venus Loreine Dimaano
Ang proseso ng pagtatanim ng oyster mushroom
Ginagawang alternatibo ang oyster mushroom sa karne dahil sa tekstura nitong maihahawig sa manok, baboy, o baka. Dahil dito, popular din ito sa mga vegan na putahe. Bukod sa sustansya nito na mayaman sa protina at bitamina, nagbibigay din ito ng kabuhayan sa mga nagtatanim nito.
“Mahabang, mahabang tiyaga. Madugo po yun pero pag nag-harvest ka na, worth it na siya,” saad ni Arminda patungkol sa proseso ng produksyon ng oyster mushroom.
Hindi man nangangailangan ng malawak na espasyo ngunit mabusisi ang pagtatanim at pagpapatubo ng oyster mushroom. Umaabot ng tatlong buwan ang proseso mula sa paghahanda hanggang sa pag-aani. Dalawampu’t isang (21) araw ang inilalaan para sa decomposition period, kung saan pinaghahalo ang kusot, darak, molasses, at agrilime. Hinahalo rin ito kada tatlong araw upang mabawasan ang asido nito.
Ang sunod na proseso ay ang paglalagay sa mga fruiting bag para sa 16 oras na pasteurization upang maiwasan ang kontaminasyon. Pagkatapos, inilalagay ang binhi at inililipat sa incubation area sa loob ng isang buwan. Araw-araw itong dinidiligan at binabantayan ang temperatura hanggang sa maglabas ng pinheads—hudyat ng nalalapit na ani. Ika ni Arminda, parang “magic siya”.
Kababaihan: Lakas sa likod ng produksyon
Kababaihan ang tinatayang 95% ng mga kasapi ng BUKLOD. Mula sa paghahanda ng kusot at plastic bags, pagtatanim at pagdidilig, hanggang pag-aani, puhunan nito ay haplos, tiyaga, sipag, pangarap, at pagmamahal ng bawat kababaihan. Hindi lamang sila basta taga-tanim; sila ay kababaihan na nasa likod ng pangangalaga upang masiguro ang kalidad ng oyster mushroom na sumusuporta sa kanilang organisasyon.
“Gusto naming ipakita na ang mga persons with disabilities ay kayang tumayo at mag-excel,” ani Robin.
Sa pamamagitan ng proyektong ito, nagkaroon ng pagkakataon ang mga kababaihan—lalo na ang may kapansanan—na makibahagi sa produktibong gawain, makalikha ng kita, at maipakita ang kanilang kakayahan. Ipinapakita ng kanilang karanasan na ang hanapbuhay ay hindi nasusukat sa pisikal na kalagayan, kundi sa sipag, tiyaga, at pagkakataong ibinibigay ng komunidad.
Hindi lamang sa aspetong pinansyal o pangkabuhayan natulungan ng oyster mushroom ang mga kababaihang miyembro ng BUKLOD; nabigyan din sila ng panibagong kaalaman at kasanayan sa pagtatanim. Isa rin itong paraan upang maging isang inspirasyon sa bawat babae at maging simbolo ng determinasyon sa pagtataguyod ng kanilang pamilya—pati na rin ang mga pamilyang makakatikim ng kanilang produkto. Ang bawat kabute na aanihin ay simbolo ng pagsusumikap ng babaeng hindi sumusuko; pagtatanim ng pag-asa, sipag, at pakikipagtulungan para sa kanilang kinabukasan.
Ibinida ng mga kasapi ng BUKLOD ang sariwang ani ng kabute sa KADIWA ng Pangulo sa Los Baños noong Marso 1, 2025, bilang bahagi ng paglalapit ng lokal na produkto sa komunidad at pagpapalakas ng kabuhayan ng maliliit na prodyuser. | Kuha ng BUKLOD
Sa likod ng masaganang ani
Sa kabila ng tagumpay at mga oportunidad na kanilang natamasa dahil sa kanilang natatanging produkto, mayroon pa rin silang kinakaharap na mga problema, lalo na ang kakulangan sa karagdagang kagamitan at materyales para sa pagtatanim ng oyster mushroom. Ilan sa mga ito ay ang mga mixer at bagging machine na mas magpapabilis sa produksyon at pagtatanim ng oyster mushroom. Dahil mano-mano ang karamihan sa proseso, umaabot ng ilang araw bago makabuo ng sapat na fruiting bags—oras na sana ay magagamit ng mga miyembro para sa pagbebenta at pagpoproseso ng produkto. Bukod dito, upang mapabilis ang kanilang produksyon ng oyster mushroom, nangangailangan sila ng mas malalaki at bagong makinarya upang maparami ang kanilang aanihing oyster mushroom.
Malaking hamon din ang pabago-bagong klima na nagiging sanhi ng pagkamatay ng oyster mushroom. Nangangailangan ng balanseng temperatura ang mga kabute—kung sobrang init o lamig, maaaring malanta at mamatay kaya dapat masusing bantayan ang klima. Sa mainit na panahon, dinidiligan ito ng lima hanggang pitong beses; binabawasan naman sa tag-lamig o tag-ulan. Sa tamang pag-antabay at pagdidilig, mas marami ang namumunga at mas maraming aanihin ang mga miyembro ng BUKLOD. Dagdag pa rito, hindi rin dapat marami ang humawak ng oyster mushroom habang inaantay itong mamunga sapagkat maaaring makontamina ito. Maselan man ang pagtatanim, matiyaga pa rin itong ginagawa ng mga miyembro ng BUKLOD.
Gayunpaman, sa kabila ng kakulangan sa kagamitan at materyales, at ng pisikal na pagod, pinipili pa rin nilang magpatuloy. Sa bawat patak ng pawis katumbas nito ang ginhawa at saya tuwing nakikita nilang namumunga ang kanilang pinaghirapan—isang konkretong patunay na ang kanilang lakas at pagsasama-sama ay may bunga hindi lamang sa kabute, kundi sa mas matatag na kinabukasan para sa kanilang pamilya.
Maingat na inihahanda ang pinong lupang ilalagay sa fruiting bags—unang hakbang sa maayos na pagtubo ng kabute at sa tuloy-tuloy na kabuhayan ng mga kasapi ng BUKLOD. | Kuha ni Venus Loreine S. Dimaano
Suporta para sa patuloy na paglago
Higit pa sa sipag at tiyaga ang kailangan upang mapanatili at mapalawak ang kanilang kabuhayan. Ang pagkakaroon ng tamang kagamitan ay hindi lamang para mapagaan ang trabaho, kundi upang mapabilis ang bawat yugto ng produksyon—mula sa paghahalo ng substrate, paglalagay sa fruiting bags, hanggang sa pag-aalaga at pag-aani. Sa kasalukuyan, mano-mano ang karamihan sa proseso kaya limitado ang dami ng kanilang nagagawa sa loob ng isang araw.
Kung mabibigyan sana ng sapat na makinarya tulad ng mixer at bagging machine, mas mapapadali ang paggawa ng fruiting bags at mas marami ang maaaning kabute sa maikling panahon. Ang oras na dati ay ginugugol sa mabagal na paghahanda ay maaari nang ilaan sa pagproseso, paggawa ng produkto, at mas aktibong pagbebenta na lalong magpapalago ng kanilang kita at oportunidad.
Kaugnay nito, hinihikayat ng BUKLOD ang mga ahensya ng gobyerno at iba pang organisasyon na maging katuwang sa pagpapatuloy sa kanilang inisyatiba—sa pamamagitan ng donasyon ng kagamitan, pagsasanay, pakikipag-ugnayan o simpleng pagtangkilik sa kanilang mga produkto. Sa bawat kabuteng mabibili, may dagdag na pagkain sa hapag-kainan; at sa bawat suportang maibibigay, may mga babaeng nagkakaroon ng kumpiyansa sa sarili.
Para sa mga kababaihan ng BUKLOD, ang kanilang proyekto ay hindi lamang tungkol sa kabute. Ito ay tungkol sa dignidad—ang karapatang kumita, matuto, at makaramdam na sila ay mahalagang bahagi ng lipunan.
Ang kanilang kwento ay paalala rin na ang tunay na pag-unlad ay nagmumula sa pagbibigay: kapag may komunidad na handang umalalay, may mga taong handang bumangon at magpatuloy.
Para mas makilala at masuportahan ang kanilang adbokasiya, maaring bisitahin ang kanilang Facebook page sa link na ito: https://www.facebook.com/share/1Awd79XG4J/?mibextid=wwXIfr.