Ulat nina Princess Brillo, Aerylle Hernandez, at Francine Pineda

Masayang ipinakita ni Zoe Black ang hawak niyang ARV treatment medications bilang isang HIV advocate (Zoe Black/Facebook)

“Tama ang naging desisyon kong ibahagi sa publiko ang aking HIV status, dahil may mga taong naka-relate at nakakuha ng lakas mula rito.”

Ito ang pahayag ni Zoe Black, beauty queen at kinoronahang Mx. Love Yourself 2023, hinggil sa kanyang pagbabahagi na siya ay reactive sa Human Immunodeficiency Virus (HIV) test.

Bagaman hindi pa rin niya lubos na nauunawaan ang lawak ng naging epekto ng kanyang kuwento sa ibang tao, sinabi niyang wala siyang pagsisisi dahil marami ang lumalapit sa kanya upang magbahagi rin ng kanilang mga karanasan.

Ayon kay Black, marami pa rin ang nag-aatubiling magpa-test dahil sa stigma mula sa pamilya, komunidad, at maging sa sarili. Binigyang-diin niya na isa sa pinakamahirap harapin ang self-stigma dahil sariling takot ang kalaban dito. Para sa kanya, mahalaga ang tamang impormasyon at edukasyon tungkol sa HIV screeningat mga susunod na hakbang anuman ang maging resulta.

Dagdag pa niya, unti-unting nababawasan ang stigma kapag nauunawaan ng mga tao na hindi nagtatapos ang buhay sa HIV diagnosis at may mga opsyon para sa gamutan at suporta pagkatapos nito. Ayon kay Black, patuloy ding nagsisikap ang mga tagapagtaguyod na labanan ang stigma laban sa mga People Living with HIV (PLHIV) at isulong ang mas bukas na usapin tungkol sa sexual health.

Hindi naging hadlang para kay Black ang pagkakaroon ng HIV. Sa halip, nagsilbi umano itong inspirasyon upang makatulong at makapagbahagi ng kaalaman sa iba. Sa kasalukuyan, nagsisilbi siyang HIV advocate at nagtatrabaho sa Victoria by Love Yourself. Nakatulong din aniya sa kanyang kalagayan ang pagsailalim sa antiretroviral therapy (ART).

Samantala, ayon kay Joel Ibañez ng SAIL Clinic Calamba Community HIV Service Provider, patuloy pa ring tumataas ang bilang ng HIV cases sa CALABARZON, kabilang ang Laguna. Gayunman, nakikita rin niya ito bilang indikasyon na mas maraming tao ang naaabot ng screening at health services.

“We have to understand na iyong pagtaas ng cases na ito, there’s still a good indication. Kasi kung hindi natin nare-reach out ang mga taong ito, hindi natin sila mabibilang,” saad ni Ibañez.

Ayon sa kanya, lumalawak na rin ang access sa HIV screening sa pamamagitan ng community-based screening, self-testing, at pagdaraos ng outreach activities sa iba’t ibang bayan sa Laguna. Mayroon ding mga peer navigator at community-based screener na tumutulong upang mas maipaabot ang impormasyon tungkol sa HIV prevention at treatment.

Sa University of the Philippines Los Baños (UPLB), may mga inisyatiba ring nagbibigay ng libreng HIV testing at self-testing kits sa tulong ng iba’t ibang organisasyon at ng UPLB Gender Center.

Dahil dito, mas maraming kabataan at abalang indibidwal ang nagkakaroon ng access sa testing at gamutan kahit hindi sila makapunta sa mga pangunahing treatment hub sa Calamba at karatig-lugar.

Ayon kay Ibañez, nakatutulong din ang SDART o Same-Day Antiretroviral Therapy, kung saan agad sinisimulan ang ART sa mismong araw ng HIV diagnosis upang mapigilan ang pagdami ng virus sa katawan at mabawasan ang posibilidad na maipasa ito sa iba.

Gayunpaman, nananatili pa rin aniya ang ilang hamon sa Laguna, lalo na sa mga liblib na komunidad at bulubunduking lugar na mahirap maabot ng health services. Dahil dito, marami pa ring residente ang kulang sa impormasyon tungkol sa HIV prevention, testing, at treatment.

Ayon kay Ibañez, may mga taong nais magpa-test ngunit natatakot sa stigma at diskriminasyon sa kanilang komunidad. Mayroon ding ilang PLHIV na pinipiling manahimik dahil sa pangambang hindi sila matatanggap ng kanilang pamilya at kapaligiran.

Batay sa kanyang karanasan sa SAIL Clinic Calamba, isa sa bawat limang taong nagpa-test ang hindi nagpapatuloy sa ART. Isa sa mga pinakatumatak na kaso para sa kanya ay isang kabataang nag-atubiling magpagamot dahil sa kakulangan ng suporta mula sa pamilya.

Para kay Black, mahalaga ang support system sa pagpapatuloy ng gamutan. Inamin niyang naging dahilan din noon ng pansamantala niyang pagtigil sa ART ang kakulangan ng emosyonal na suporta.

Ipinaliwanag din ni Ibañez ang pagkakaiba ng PrEP at ART, na madalas napagpapalit ng ilan. Ayon sa kanya, ang PrEP ay para sa mga HIV-negative o non-PLHIV bilang paraan ng pag-iwas sa impeksiyon, samantalang ang ART ay para sa mga taong may HIV upang mapahina at makontrol ang virus sa katawan.

Binigyang-diin niya na mahalaga ang “adherence” o tuloy-tuloy na pag-inom ng gamot at regular na pagsusuri. Dito rin niya binanggit ang kampanyang U = U o Undetectable = Untransmittable, na nangangahulugang kapag hindi na detectable ang virus sa katawan dahil sa tuloy-tuloy na gamutan, hindi na ito naipapasa sa iba.

Ayon sa pinakahuling tala ng Department of Health (DOH), nasa 66% pa lamang ng target na bilang ng PLHIV ang kasalukuyang nasa ART. Layunin ng mga HIV advocate at healthcare provider na mapataas pa ito upang mas maraming PLHIV ang mabigyan ng gamutan at suporta.

Ipinaliwanag ni Ibañez na bago simulan ang ART, dumaraan muna ang pasyente sa mga laboratory test tulad ng CD4 count at viral load testing upang masuri ang kondisyon ng kanilang immune system.

Ayon naman kay Black, iba-iba ang epekto ng ART depende sa pasyente. Ibinahagi niyang nakaranas siya noon ng pagkahilo, pagsusuka, at pagbabago sa panlasa habang nagsisimula sa gamutan. Ayon kay Ibañez, kabilang din sa mga posibleng side effect ang pagsusuka, pagkahilo, pagtatae, at pagdagdag ng timbang, ngunit karaniwan lamang umano ang mga ito at maaaring maagapan sa tulong ng mga healthcare provider.

Sa kabila ng patuloy na pagtaas ng HIV cases sa bansa, naniniwala sina Black at Ibañez na mahalaga ang edukasyon at bukas na pag-uusap upang mabawasan ang stigma at mahikayat ang mas maraming tao na magpa-test at magpagamot.

Ayon kay Black, patuloy silang nagsasagawa ng mga kampanya at programa, lalo na tuwing World AIDS Day, kabilang ang fun run, AIDS walk, press conference, at concert, upang mapalawak ang kamalayan at pagsusulong ng suporta para sa mga PLHIV.