Ulat ni Jyas Bautista

Tuyong damo, punongkahoy, mga bakang nakapastol, at isang model unit na nababalot ng alikabok. Ito ang kasalukuyang matatagpuan sa 4.8 ektaryang lupain na nakalaan para sa proyektong pabahay sa Brgy. Anos, Los Baños, Laguna.

Noong Nobyembre 27, 2024, ginanap dito ang groundbreaking ceremony para sa Bagong Los Baños Residences (BLBR), na ibinida bilang solusyon sa kawalan ng tirahan sa munisipyo. Ang proyekto ay bahagi ng Pambansang Pabahay Para sa Pilipino (4PH) Program, na inilunsad ng administrasyon ni Pangulong Ferdinand Marcos, Jr. noong Setyembre 2022.

Ngunit matapos ang halos isa’t kalahating taon, tila walang naging usad sa Bagong Los Baños Residences project.

Nakalaan ang 4.8 ektaryang lupain para sa pabahay sa Brgy. Anos. | Jyas Bautista

Batay sa pahayag ni Karen Joy Coronado, pinuno ng  Municipal Urban Development and Housing Office (MUDHO) sa pagdinig ng Sangguniang Bayan (SB)- Committee on Housing and Land Use Plan nitong Abril 22, 2025, wala pang napipirmahang anumang kontrata o memorandum of agreement sa ngayon patungkol sa BLBR. Ito ay sa kabila ng mga resolusyon na inaprubahan ng dating Sangguniang Bayan noong Setyembre 2024 at Mayo 26, 2025, na nagbigay pahintulot sa dating alkaldeng Anthony Genuino na pumasok sa mga kasunduan para isagawa ang proyekto.

Dahil nakapangalan ang mga resolusyon kay Genuino, wala nang bisa ang mga ito sa ngayon, ayon kay Municipal Administrator Atty. Virgilio Tiongson Jr. “Yung resolution ay specific for former Mayor Ton Genuino. So Mayor (Neil Andrew) Nocon cannot sign those. It is no longer effective,” paliwanag ni Tiongson. Dahil dito, kailangan gumawa ng bagong resolusyon ang SB upang masimulan ang proyekto.

Wala pa ring anumang aplikasyon na ginawa ang lokal na pamahalaan para sa kuryente o tubig. Kanselado na rin ang registration ng Bagong Los Baños Homeowners Association dahil hindi nakapagsumite ng mga requirements ito, ayon kay Coronado.

Proyektong pabahay, hindi inklusibo?

Bukod sa pagkabalahaw ng mga dokumento ng BLBR, lumitaw din sa pagdinig na tila hindi angkop para sa mga maralita ang pagkadisenyo ng proyekto. Ayon sa project proposal na isinumite sa SB, ang Php2.6 bilyon na halaga ng proyekto ay babayaran ng hulugan ng mga magiging residente, sa pamamagitan ng loan amortization sa Socialized Housing Finance Corporation (SHFC). Sa unang taon, ang babayaran ay Php1,324 kada buwan, ngunit unti-unti umanong tataas ito hanggang maging Php5,029.25 kada buwan sa ika-15 taon, at P5,232.95 kada buwan mula ika-16 hanggang ika-30 taon. Kailangan din na myembro ng Home Development Mutual Fund o Pag-IBIG Fund ang isang tao bago makakuha ng pabahay sa proyekto.

Tinalakay ang mga isyung pabahay sa pagdinig ng Sangguniang Bayan (SB)- Committee on Housing and Land Use Plan nitong Abril 22, 2025. Screengrab muna sa Sangguniang Bayan of Los Baños Official FB Page

Ayon kay Konsehal Benny Alborida, dating pinuno ng Housing and Land Use Committee, ang ganitong halaga ay hindi kayang bayaran ng mga maralita. “Ipapasok sa home mortgage eh, ang mag (finance) ay SHFC… which is talagang inilulubog natin kako yung mamamayan sa pagkakautang, diba? Kasi hindi na nga makabayad sa pag-upa, ay mas malaki pa yung kanilang magagastos.  Kaliliit ng sweldo, hindi kayang bayaran yan,” giit ni Alborida.

Batay naman sa pagsusuri ng staff ni Konsehal Jay Rolusta, kasalukuyang pinuno ng Housing and Land Use Committee, 11 lang na mga residente ng Bambang Purok 6B ang napabilang sa listahan ng 2,098 na magiging beneficiaries ng proyektong pabahay. “Kaya gusto naming aralin yung nakaraan, kasi kung sakaling natuloy ang nakaraang programang pabahay, 89 sa inyo (sa Brgy. Bambang) ay hindi na agad kasama… Meron at merong maiiwan,” sabi ni Rolusta.

Ayon sa isang residente ng Bambang na dumalo sa pagdinig, nag-apply sila sa pabahay noon ngunit hindi ito tinanggap. “Hindi po kami tinatanggapan (ng form). Kasi sino daw po ang magbabayad. Tatanong po, may Pagibig ka ba, may ano ka ba? Ay paano po? Senior at balo po ako. Isa lang nagtatrabaho sa anak ko. Kinancel po ang mga form namin, binigyan kami ng form pero nacancel po. (Sa) kagaya (namin), mga wala nang hanapbuhay, mga nastroke na, paano naman po kami?”

Dagdag ni Alborida, tinutulan niya ang proyekto noon dahil may napabilang sa listahan ng beneficiaries na hindi naman mga mahihirap, taliwas sa orihinal na intensyon ng proyekto. “Yung lupang yun na 4.8ha ay nilalaan ni Mayor Cesar Perez doon sa sitwasyon na marami ang nasa danger zone, na during time na may bagyo, yun ang isang kauna-unahan nating inililikas,” sabi ni Alborida. Ngunit nang imungkahi ang proyektong BLBR noong 2024, mga myembro umano ng middle class ang napiling beneficiaries nito. “Ang makikinabang ay mga teacher, yung may kakayanan na bumili ng bahay at lupa, at yung maiiwanan ay ang ating mga informal settler,” saad ni Alborida.

“Hindi nakadisenyo yung 4PH para sa underprivileged at mga homeless, kundi ito ay nakadisenyo sa middle class,” dagdag ni Rolusta.

Paratang din ni Alborida, bagamat siya ang pinuno ng komite sa pabahay noon, hindi raw nagbibigay ng dokumento sa kanya ang MUDHO, bagay na inutos umano ni Genuino. “Sinabihan daw siya (Coronado) na any documents ay huwag siyang mag-issue, (at) huwag umattend sa lahat ng patawag ko. So yun yung naging problema kaya nag-away kami. Kaya hindi ako pumirma din doon sa tatlong ordinansa kasi against ako doon,” sabi niya.

Samantala, batay sa pahayag ng kinatawan ng Department of the Environment and Natural Resources (DENR) sa pagdinig, dahil may pribadong titulo sa Purok 6B mula 1992, hindi na ito sakop ng Presidential Proclamation 550 na inilabas noong 2004. Ayon naman kay Rolusta, aaralin ng komite ang posibilidad na i-nullify o pawalang-bisa ang pribadong titulong hawak ng Bambangland Corp., kung mapatunayang nagkaroon ng anomalya sa pagpapatitulo ng lupa.

Nakatanggap ng tig-P32,400 financial assistance ang 100 na pamilya mula sa Purok 6B na apektado ng demolisyon. | Jyas Bautista

Pagkatapos ng pagdinig, isinagawa ang distribusyon ng financial assistance na may halagang Php32,400 sa 100 na mga residente ng Purok 6B Bambang, na naapektuhan ng demolisyon. Ang halaga ay batay sa nakasaad sa Section 28 ng Republic Act 7292, na nagsasabing kung hindi agad maisagawa ang relokasyon, kailangang magbigay ng financial assistance na katumbas ng 60 araw ng minimum wage. Kinuha ang pondong Php32.4 milyon para dito mula sa Damayan Fund ng munisipyo. Ang financial assistance ay dagdag sa Php32,500 na nauna nang ibinigay ng Bambangland Corp. sa mga na-demolish ang tahanan.

Ayon kay Rolusta, magpupulong ang mga myembro ng Housing Board sa Abril 30 upang pag-usapan ang mga susunod na hakbang para sa proyektong pabahay.